Ilıdağ Lehçesi
ILIDAĞDA KULLANILAN TÜRKÇENİN, ILIDAĞA HAS BAZI KELİMELERİ
A
Avdallımek:Aldatmak , Kandırmak
Avkılamak:Ovalamak,Hırpalamak
Ayvan.Avlu
Asrii:Sosyete
Amel olmak:ishal Olmak
Allah korkusu :Deprem
Ayvan:Ev Önü
Aabe:Ağabey
Aapa:Arpa
Arba.Araba
Ablak:Asık Suratlı
Alyaka :Alt Kat
Azmak:Bataklık
Aykırı:Düz hat,Paralel
Aşara.Aşağı
Aaşam:Akşam
Ağpa Gün:Arefe Günü
Alme:Elma
Afır:Ahır
Avâde:Düğün Hediyesi
Aşara:Aşağı
Aşyaka:Alt taraf
Aakıdeş:Arkadaş
Almelik:Eskiden Meyve Konulan ,Günümüzde Süs Tabağı Konulan Odayı Tavana Yakın Dolanan 15 cm Genişiliğinde Tahta Raf
Aaşam ootu:Akşamüzeri
Aveç:Ağaç
Accık:Az
Ayneşik:Düğümlenmiş,İkircikli Davranış
Aş Bişirmek:Yemek Yapmak
Abdaslık:Lavabo
Aveç Arlımek:Ağaç Kesimi yapmak
Aley:Sürü
Aparlo:Hoparlör
B
Berengaramı:Baya,Çok,sıradan
Bıymek:üşümek
Bakaane:Makarna
Büngeşmek:Düğümlenmek
Bovasık:Bağırsak
Bubalık:Kayın Peder
Bayıı:Bahçe
Bayra:Balyoz
Burma:Vana
Bav:Demet
Bov:Bağ
Bodiye:ilkokul Çocuğu Önlüğü
Bövürmek:Sığır Bağırması
Buba:Baba
Bıydey:Buğday
Bakıı:Bakır
Böbee:Biber
Badılcan:Patlıcan
Balme:Bamya
Beygii:beygir
Bayılmek:Yorulmak
Balloz:Balyoz
Bülük:Çük
Bızâa:Buzağı
Böce:Böcek
Burkulmak:Bükülmek,Kıvrılmak
Böcü Börtü:Haşerat
Bazareytesi:Pazartesi
Bazaa:Pazar
Baadak:Küçük Bidon
Bobuç:Ayakkabı
Beziğme:Bazlama,Bir Adet Yerel ekmek
Boyunduruk:Öküzle Sürülen çiftte Öküzlerin Boyunlarına Takılan Özel Yapım Ağaç Takımı
Beş Tahta:Rahle
Bızaalamak:Buzağılamak(İneğin Doğum Yapması)
Bodak:Şişman Kısaboylu
Bulmeç:Bir Tür Kazandibi Tatlısı
Bölce:Börülce
Bölceli Bulgur aşı:Hem Sulu Yemek Hem Çorba Şeklinde Yerel Bir Yemek.
Bıdımek:Ağaç Kesimi Yapmak
BilevDaşı.Bıçak Bilemeye Yarayan Taş
Battane:Battaniye
…..Bakırın:Şimdiki zaman eki(Gelibakırın,Gidibakırın,Yapıbakırın)
Beg:Fazlalık Belirten Sıfat(Beg Güzel:Çok Güzel)
Bööböce:Tarantula
Birez:Biraz
Bürkülmek:Burkulmak
Bekmez:Pekmez
Banmek:Yemeği El ile Yemek
Banım:Lokma
Bazarekmeği:Ekmek Fırınında Yapılmış Hazır Ekmek
Baharın:Bahar Ayında
C
Cavlak:Kel
Covur:Gavur
Cibir Gibi Olmak:Çok ıslanmak,Terlemek.
Cizme:çizme
Carap:Çorap
Candırma:Jandarma
Ceton:Jeton
Cuvaare:Sigara
Cılık:Bozuk
Cıngııdak:Tahterevalli
Cimcirmek:Çimdiklemek
Carmar:Kurt
Cırmaklamak:Tırnaklamak,Tırnaklarıyla Çizmek
Ç
Çavıl:Çakıl
Çuvmek:Zıplamak
Çımkı:İnce uzun çubuk
Çake:Çakı
Çilemek:Çiselemek
Çevre:Oyalı Mendil
Çeki:Yazma,Yemeni
Çarpa:Eşarp
Çıtırak:Kıtır
Çanakçı:Çalgıcı
Çanak Çalmek:Düğünlerde Çalgı Çalmak
Çövür:Alıç Ağacı
Çuvuu_mek:Bağırarak söylemek
Çıvgın:Sıcrayan sıvı şey
Çeket:Ceket
Çayıı:Çayır
Çobansalık:Hayvan Ticaretinde Hayvanı Satın Alanın Hayvanı Besleyene Verdiği Haraç.
Çilbir:Hayvanın oğazına Bağlanan İp
Çılbır: Bir Çeşit Yumurtalı Çorba
Çökelik:Bir Tür Lor Peyniri
Çaaşamba:Çarşamba
Çooba:Çorba
Çimente:Çimento
Çiğdem:Ay Çekirdeği
Çataliğne:Çengelli İğne
Çörek:Gözleme
Çanaklık:Çanakların Düzenli Şekilde Konulup Sıralandığı Raflı ,Kapaksız Dolap
Çapeci:Ağaç Çapalama İşi Yapan Kişiye Denir
Çıtırık Yarığı:Aşırı Soğuktan El üsti derisinin Çatlak Hal Alması
Çıratma:Zeytin Yağı İle Yanan Bir Tür Lamba.
Çocuk Bakmeye Gitmek:Yeni Çocuğu Doğan Aileye Hediye Götürmek.
Cem Göbeği:Yeşil Tonlarında Bir Renk
D
Donguluk:Hiza
Duvan:Tava
Depgi:Bidon
Dıımızan:Trabzan,Korkuluk
Dangılak:dangalak
Deyman:değirmen
Dallık:Küçük Toplu Orman
Dabanca:Tabanca
Döver:Düz Yontulmuş Uzun Kalın Ağaç Gövdesi
Dam:1.Bahçe Barakası,2.Hayvan Barınağı
Deng:Binek hayvanlara Çift Taraflı Yüklenen Eşyanın Tek Tarafı.
Dıkım:lokma
Dav:Dağ
Duz:Tuz
Darak:tarak
Düve:Dişi Doğum Yapmamış Sığır
Dümbek:Dümbelek
Dırnak:Tırnak
Degidimanım de_:hey Gidi bee
Davşan:Tavşan
Daynak:Değnek
Destire:testere
Davnık:Düzensiz
Deştiman:Bekçi
Destire:Testere
Dongeç:Bidon
Dank:Varil
Dımdızlak:Açık Seçik Ortada Kalmak.
Daynak:Değnek
Dööpü:Törpü
Dinelmek:Ayakta Durmak
Devşiimek:Toplamak
Dambeş:Teras,Dambaşı
Darı:Mısır
Daye:Dayı
Deeze:Teyze
Dovaa.Duvar
Düggen:Bakkal
Desti:testi
Direng:Derin
Doktur:Doktor
Dovul:Davul
Dibile:Bir Tür Yerel baklava
Dovar:Duvar
Daş gayeye Tutmak:Taş Atarak Kovalamak,Taş Atarak Saldırmak,Yoğun Taşlı Saldırı.
Düvel:Devlet
Dış Düvel:Yabancı Devlet
Döşme:Taş Döşenmiş Yol
Dellal Çuvurmak:Aleni İlan Etmek
E
Engime:Yokuş
Evsilemek:Hırpalamak
Engaaberi:Eşya,Aygıt,Şey,Nesne
Eeket:Rekat
Ev Gaydı:Her Bahar Yapılan Genel Ev Temizliği
Eydevaaya:Varya,Cümle Başında Dikkat Çekme ,Ünlem Kelimesi.
Eğrek:Koyunların Sıcakta dinlendiği ağaçlık gölge yer
Eeşi:Ekşi
Engastan;En kasıtlı olarak,Maksus
Elif kâadi:Elif Ba Kitapçığı
Evren:Efsanevi Boynuzlu Bıyıklı Dev Yılan
Eldelik:Misket Oyununda Oyun Oynanan Ana misket.
Eldek:Uysal
Emlik:Emzik
Erezil:Rezil
Ekmek Ufağı:Ekmek Kırıntısı
El Bezi:Havlu
Ezen :Ezan
Esger:Asker
Elfaatın:Eflatun Rengi
Erçel:Reçel
F
Faraz:Horoz
Fışkı:Sadece Binek hayvanlarına ait Dışkı
Filecikli:Hileli
Fıstan.Fistan
Faggan:Serpen Denilen Kuş Tuzağının Ana Parçası Çubuk.
Fışkııgeç:Ayıngeç Ağacından Yapılan Su Tabancasının İlkel hali(Çocuk Oyuncağı)
Fütülmek:Yenilmek
Find Farazı:Hindu Horozu
Fasillle:Fasulye
Fonu:Huni
Fabirke:Fabrika
Fermar:Fermuar
Fokurdumek:Kaynamak
Fend:Güreşte Teknik Hareket
G
Galgımek:Zıplamak
Gövezi.Bordo
Galak:Boynuz
Galet:Yanlış
Gaysak:Yapışkan ,Jel Pis Nesne
Goruk:Olgunlaşmamış,Ekşi Ham Üzüm.
Gadef:Kadayıf
Gotlangozak:Meşe Ağacının Yuvarlak İri Meyvesi
Göver:Dikilmek İçin Uygun Küçükbaş soğan
Gayıısek:Taşlı,
Gedik:Uzun Yatay Değneklerle Hazırlanmış Bahçe yada Avlu Giriş kapısı
Gayva:Kahve,Kahvehane
Gavnoz:Kavanoz
Gayım:Eşit,Beraber
Gazan.Kazan
Giren Çıkan:Yerel Oyunlarda Oyuna Dahil OlanTarafsız Kişi
Gızii:Cılız
Gır:Kır rengi
Gızan Gıltan.Çoluk Çocuk
Gızan:Çocuk
Gabii:Kabir
Gaaş:Kardeş
Gaygına:Yumurta İle yapılan Bir Çeşit Yemek
Gaalar:Eş,Hanım(Bizim Gaalar:Benim Hanım)
Gocu:Kocaman(sıfat)
Gocman:Kocaman
Gatıı:Katır
Gate:Katı
Gocumeş Baamak:Baş Parmak
Govuk:Delik
Gaalangeç:Kırlangıç
Gayıt:iş
Gavsılama:Kızartma
Gırbeç:Kırbaç
Goyaa_:Güya
Gabeç:Mazı Meşesinin Misket büyüklüğündeki meyvesi (Çocuk Oyuncağı)
Gıtmik: Mazı Meşesinin leblebi büyüklüğündeki meyvesi (Çocuk Oyuncağı)
Gocuk:Mont
Galbır:Kalbur
Gaat:Yaşlı,Zamanı geçmiş
Guz:Kuzeye Bakan az Güneş Alan yer.
Ganırmek:Zorla Bükmek
Gıymık:İğne İnceliğinde Küçük Ağaç yada Odun Parçası
Garınça:Karınca
Gelin Fıstanı:Gelinlik
Göveecin:Güvercin
Gıyma:Kurbanda Kavrulan Kuşbaşı Et.
Gov Satmek:Birisi Hakkında ispiyonda Bulunmak
Gabak:Kabak
Garpiynar:Pirnar Meşe
Galem:Kalem
Gazan:Kazan
Guy:Kuyu
Güdümeç:Yazı Takip Etmeye Yarayan İnce Ucu Sivri Kağıt
Garman Goyun:Kayverengi yada Siyah Renkli Bir Koyun Cinsi
Göönek:Atlet,Üst İç Çamaşırı
Gayveci:Kahvehane İşleten Kişiye Denir.
Gavın.Kavun
Gelinalcı:Gelin Çıkarmaya Gelen Damat Yakınları
Geenebit:Karnabahar
Govak:Çınar Ağacı
Gabak:Kabak,Kel,Dazlak
Govet:Kuvvet
Gubat.Tuhaf
Galbır:Kalbur
Gekgelirin: Gelmek Fiilinin Şimdiki Zaman Hali(Geliyorum)
Giddeerin:Gitmek Fiilinin Şimdiki Zaman Hali(Gidiyorum)
Gaba:Kaba
Gayınbuba:Kayınpeder
Gabze:Kabza
Gaysa:Kayısı
Güzün:Sonbaharda,Sonbahar
H
Harım:Küçük sulak sebze bahçesi
Hasıl:Ekin
Hayat:Avlu,Ev Önü
Hereg:Ağaclara için Kullanılan Destek Değneği,
Helemmilek:Fakat,Lakin
Harım Marazı:Şeker Hastalığı,Aşırı Yemek Yeme Hastalığı
Haaman:Harman
Haşar:Şımarık
Hasıı:Hasır
Hasii:Gerçek
Heme:hemi,Değilmi?
Horgeşmek:Fayda Görmek,Yararı Dokunmak
Helemmilek:Ama
Hışır:Zayıf ,Cılız
Haraanı:Tencere
Hadengdi:Çabuk Olun!
Hooda:Orada
Hora:Ora
Hodan:Oradan
Halee:Tuvalet
Halve: 1.Helva,2.Düğün Öncesi Kız Tarafınca Yakın Akrabaya Dağıtılan helva yada 1 kilo Küp Şeker
Horsunmak:Gelilişi güzel dikkatsiz hareket etmek.
Haleeayağı:Kanalizasyon Kuyusu
I
Ibrık:Sürahi
Imsık.Çekingen,
Imzımek:Bozulmak
Ilıştırmak:ılık Hale Getirmek
Ildırım:Yıldırım
Ilda:ılıdağ
Ildız:Yıldız
Iscak:Sıcak
Iraka:bezelye
Ispınak:Ispanak
Iscecik:Çok Sıcak
Ilıştırmek:Ilıklaştırmak,Ilık Hale getirmek
Işıldımek:Parlamak
Işıldeytduru:Parıl Parıl palıyor.
Iğlangeç:Kokusu için Yetiştirilen Acı ,Elma Büyüklüğünde bir Kavun Türü
Irhaat:Rahat
i
İğli:Zayıf
İrendire:rende
İspite:Kibrit
İlgen:Leğen
İreng:Renk
İpgibi Islamak:Feci Dövmek
İlmon:limon
İlkindi:ikindi
İrehmetli.rahmetli
İbrik:Sürahi
İteegi:Bir tür sofrabezi ,çarşaf
İleşber:Rençber,Çiftçi
İrim:İki Bina Arası Dar Yol
İlan:Yılan
İlana:Lahana
J
Jillet:Jilet
Jandırma:Jandarma
K
Kupa:Çay Bardağı
Kapan Almak:Hareket Halindeki Binek Hayvanın Tökezlemesi.
Köfün:Küfe
Kelaa:Kertenkele
Kültenkürek:Engerek Yılanı
Ke’-meç:İş elbisesi
Keree_gi:İncir Toplamaya Yarayan Orta Uzunluktaki Ucu Çengelli Değnek
Kapız:Dere ,Kanyon,Vadi
Kaapız.Karpuz
Kapıt:Pardesü
Kolanyavı:Kolonya
Köşkgün:Cumartesi
Kemsik:1.Mısır Koçanının Gövdesi,2:Meyvenin Çekirdeğine Yakın Bölge
Köftü:Pekmezden Yapılan Karo Şeklinde Kesimi Yapılan Cevizli Kalın Pestil.
Koşaf:Hoşaf
Kevkire:Kevgir
Kaşdene:Kaç Tane(Soru Sözcüğü)
Kedirgen:Civarda Yemeği Yapılabilen Bir Tür Sarmaşık
Kiremitlik:Çatı
Kansırık:Balgam
Kireç Çaapmek:Badana Yapmak
Kayrak:Yassı,Yuvarlak
L
Laylon:Naylon
Lele:Lale
Lelelik:Lale Bahçesi
Leelengi:Bir Tür Yerel Börek
M
Muf:Çivi
Mekremek:Bitap düşmek
Milek:Mihenk,İşaret Noktası
Meediman:Merdiven
Manasıı:Gündoğan köyü
Musluk:Bahçe Yolları Üzerine Yapılan Su Hayratlarına Verilen Ad.
Maasıl:mahsül
Mısaf:Kuran – Kerim
Makine:Makine
Mehel:Uygun
Meecimek:Mercimek
Malıma:Hayvanlara verilen Kepekli Saman
Mandal:Taş Set Duvarı
Maksız:Yalandan
Makıf:Vakıf
Misir:Hindi
Moskov Duvanı:Yayvan Tava
N
Namazlaa:Seccade
Nalet:Lanet
Nalin:Tahta Terlik
Numura:Numara
Nahıl:Nasıl(Soru Sözcüğü)
Nahılleng:Nasıl Olur da…Nasıl,
Nenni:Ninni
Nene:Nine
Normel:Normal
Nur:Bilinmeyen Olağan Üstü Işık Huzmeleri….
Nohud Cüzdeni:Nüfus Cüzdanı
O
Okuntu:davetiye
Oklaagı:Oklava
Ootu:Üzeri(Akşam O_Tu)
Osurmek:Yellenmek
Ondan keere:Ondan Sonra
Ogka:Kilo
Otubos:otobüs
Ö
Ölgülük:Baş Sağlığı
Öten:Birkaçgün Evvel
Ötürmek:Şiddetli Kusmak ve / veya ishal olmak
Öngücü:Bunun Yanında,Ayrıca
Öötü:Kadınların en üste örttükleri beyaz tülbent
Öteygün.Dünden önceki gün
Önsürmek:Öksürmek
Önkü: O şey
Önküre.Orası
Önkürde:Orada
Örüzger:Rüzgar
Özger:Rüzgar
Övendire:Çift Sürerken öküzleri kontrol etmeye yarayan ucu sivri değnek.
Öleşmek:Paylaşmak
Ömüre:Umre
P
Pasımbak:Merdiven
Peşgir:El Havlusu
Pevkirmek:Hayvanvari Bağırmak
Pestivan:Fesleğen
Pıransa:pırasa
Payam:Badem
Poşa:Puşi
Peskel:pestil
Pirine:Zeytin posası
Pırıldak:Fırıldak
Pısmek:Gizlenmek,
Peeşembe:Perşembe
Pırava:Bravo
Pontur:Pantalon
Pirket:Briket
Padişahlık Günü:Osmanlı Dönemi
R
S
Sındı:Makas
Savın:Sağılabilen Hayvan
Sapırdaklı:Sakar,Beceriksiz
Salmor:Salamura
Salmor Guyu:Salamura Zeytin Havuzu
Sıkı:Mermi,Fişek
Sıkı Yapmak:Mermi/Fişek Yapmak
Sıkılamak:Tbanca/Tüfeğe Mermi/Fişek Yerleştirmek.
Sokuntu:Çıkmaz yer,sokak
Sunmek:Arkasından Kovalamak
Seplenti:Aralıklı Dökülen,Saçılan şey için kullanılır
Seepen:kuş Tuzağı,Kapan
Savır:Sağır
Saman Ga_ması:Sığırlara verilen saman kepek su karışımı yiyecek.
Sobiye:Sobe(Çocuk Oyunu)
Sacâgı:Sacayağı
Sergi:İncir Kurutulan Yer
Semeeli Kelaa:Kaya Kertenkelesi
Saali:Salı
Siymek:Küçük Baş Hayvanların Çişini Yapması
Saman Gaa_ması:hayvanlara Verilen Kepekli Saman
Sunduu_ma:Baraka
Sümük Gaysağı:Mukus
Sabaa_len:Sabahleyin
Somak:Emmek
Sovuklanmak:El Ayak Yıkamak
Soogeç:Çocuklara Avunması İçin Verilen Tatlıya Bulanmış Yada kendinden tatlı Bir Çeşit Emzik
Sinirsek:Öfkeli
Sivaarelik:Bir Çeşit Pantolon Yaması
Serpinti:Az Yağan Yağmur
Serinlik:Küçük Balkon
Sovan:Soğan
Sasa:Ham
Seet:Saat
Sofurbezi:Sofra Bezi
Suya girinmek:Banyo Yapmak
Sucug:Ağız Suyu
Sınır kakmak:Komşu Arazi Topraklarının Bir Kısmını Sahiplenmek
Sınır Kakıcı:Komşu Arazi Topraklarına Haksız Sahiplenen Kişi
Ş
Şelet:Şımarık Yaramz Çocuk
Şapırak:Sulak arazide yetişen incirin nefaseti kötü meyvesi.
Şıflam:Genellikle Çocuk Eğitiminde Kullanılan ince Uzun Çubuk,(Nar Ağacından Olanı makbuldür.)
Şavkarmak:Aydınlanmak
Şavk:elektrik
Şepgen:Üztüste Dizilen Taşlarla Oynanan Yerel Çocuk Oyunu
Şevteli:Şeftali
T
Tom Dikilmek:Takla Atmak
Tosmek:Dokunmak
Tengerlenmek:Yuvarlanmak
Tenke:Teneke
Tees:Hayvan Dışkısı
Tüskül:Odun Talaşı,Talaş
Tesbik:Tesbih
Toklu:Yaşını Bitirmiş Erkek Koyun
Tüv:Tüy
Tirokdur:Traktör
Tombuldak:Şişman
Tokuru: Mazı Meşesinin Erik büyüklüğündeki meyvesi (Çocuk Oyuncağı)
Tengerlenmek:Yuvarlanmak
Târa:Nacak
Topaalek:Yuvarlak
Temsil Tecrib:İbretlik Olay
Telfon:Telefon
Televzon:Televizyon
Tene:Tane
Terezi:Terazi
Toboosun:Tevbe olsun(Yemin Sözcüğü)
Tüvmek:Tüymek,Kaçmak
Teyeere:Uçak
Tovuk:Tavuk
Tatar:Yemeği Ağzını Tam doldurarak Alel Acele Yiyen Kaba Kimse
U
Urh:Ruh
Urhu Daralmak:Ruhu Daralmak.
Urgan:Binek Hayvanlara Yük Yüklemek İçin Kullanılan Uzun Keten İp.
Uşgur:Uçkur
Urlamak:Kenarlarını Düzgünce Dikmek,Overlok Yapmak
Uşmek:Uçmak
Uşguu:Uçkur
Ü
Ünlemek:Çağırmak
Üryaa:Rüya
Üvmek:Uyumak
Üvkü:Uyku
Üslük:Kadınların Dışarıda Örttüğü Beyaz Örtü
Üüşmek:Uyuşmak
Üüşük:Uyuşuk
Ulaf.Yulaf
V
Velesbit:Bisiklet
Vanoo_:Vana
Vaa:Var
Vaadırmek:Ulaştırmak
Vaa Yılı:Zeytin Hasat Yılı(Zeytin 2 Yılda Bir Hasat Edilir)
Veemek:Vermek
Vuumek:Vurmak
Y
Yasılmek:Eğilmek
Yeğne:Hafif
Yuğlumek:Yuvarlamak
Yuğla:Yuvarla(Emir)
Yımşak:Yumuşak
Yiygi:Hayvanlara Verilen Ot
Yim:Yem,Arpa
Yovru:Civciv
Yaneş:Oya
Yaygı:Zeytin Toplamaya yarayan Çarşaf
Yokâ:Yukarı
Yaka:Taraf,Kenar,Kıyı
Yümek:Yıkamak
Yuka:Yufka,İnce
Yoseng:Saç Kepeği
Yuf:Yuh
Yoogan:Yorgan
Yovut:Yoğurt
Yav:yağ
Yameç:Yamaç
Yuğgu Daşı:Toprak Düzlemeye ve Sıkıştırmaya Yarayan Taş
Yovlensende:Kesinlikle Hayır
Yiminindii:Yemin Olsun(yemin sözcüğü)
Yimin:Yemin
Yürek Kaakığı:Aşırı tasa,heycan
Yaa:Uçurum
Yolak:Suyun Kendi Kendine Akışı Sonucu Oluşmuş Derinlik.
Z
Zerzimat:Sebze ve Meyveler
Zıbıldak:şişman
Zıbın:Gömlek
Zeedeli:Zerdali
Zındeng:Zindan
Zülaala:Sülale
Zopa:Soba
Zandaale:Sandalye
Zaap:hız
Zaaplı:Hızlı
Züüd:Züğürt , Parasız
Zenzile:deprem
Zevli:Servi
Zalaab:Küt diye,Pat Diye(Zalaab Düştü/Küt Diye Düştü)
Mahmut Oflaz