Genel Bilgi
TARiHÇE ve GENEL BİLGİ
Bu bölgede yaşayan yörük türkmenler yazın yaylak kışında kışlak alanlara göç ederlerdi. Yazın göç ettikleri bölgeye karlıkdağ yada yazlıkdağ, kışın göç ettikleri bölgeye ise kışlıkdağ yada ılıkdağ adı verirlerdi. Daha sonra ılıkdağda yerleşik hayata geçen yörük türkmenler ılıkdağda yaşamlarını sürdüregeldiler. Ilıkdağ ismi halk ağzında söylene söylene önce ılıkda sonra da ılıda oldu. Cumhuriyet dönemiyle birlikte ılıdağ ismi ile anıldı. Köyde yerleşik hayata 1830 lu yıllarda geçildi. Köy halen kendi ananelerini yaşayan çevre köylerden farklı özelliklere sahip bir köydür.Köydeki kültür etkinlikleri çevreye göre farklılık gösterir.Kadınların çoğu el işleri(OYA) ile uğraşır.Düğünleri ve Asker uğurlama törenleri çok farklıdır.
Köyün ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca Tarım ürünleri zeytin buna bağlı olarak zeytin yağı ile incirdir.
Zeytinler her evin altında bulunan yaklaşık 8′er ton zeytin depolanabilen fermente salamura kuyularında natural salamura stokçuluğu yapılarak ekonomiye kazandırılır. Zeytin yağı ise salamura dışında ayrılan zeytinlerden 60 ar kiloluk güğümlerde depolanıp ihtiyaç olduğunda 1 er 2 şer güğüm dökme satılarak paraya çevrilir bunun yanında incir
sergi denilen kerevetlerde kurutularak dökme halde çuvallarla işletmelere paketlenmek üzere satılır. Ilıdağ köyünde ekonomik getirisi az olmakla birlikte büyükbaş hayvancılık da yapılmaktadır. Tarım ve hayvancılık dışında ek gelir olarak Köşk ilçesinde yerleşik zeytin ve kuru incir işletmelerinde mevsimsel olarak işçi vermektedir.
Köyde ilköğretim okulu vardır. Köyün içme suyu şebekesi vardır ancak kanalizasyon şebekesi yoktur. ptt acentesi vardır. sağlık evi vardır. Köye ayrıca ulaşımı sağlayan yol asfalt olup köyde elektrik ve sabit telefon vardır.
Köyde futbol sahası vardır. ayrıca köyde gençlere yönelik 2 tane internet cafe hizmet vermektedir
YERİ
Ilıdağ Köyü, Aydının kuzey doğusunda, Aydın ili merkezine 35 Kçşk ilçesinede 15 kilometre uzaklıkta Aydın ili, Köşk ilçesine bağlı, Aydın Sıra Dağlarının ’ın yamaçlarında kurulmuş olan , 1752 Nüfuslu bir Yörük Türkmen Köyüdür.
Köyün kurulduğu vadinin üst tarafları ve dip tarafları, küçük düzlükler ve bu düzlüklerin küçük vadiciklerle
parçalanmış topraklardan oluşmaktadır.
KÖYÜN SINIRLARI
Ilıdağ köyü; doğusunda Uzundere Köyü,kuzey doğusunda Başçayır Köyü,güneyinde Gündoğan Köyü,güney batısında Koçak
Köyü ,batısında eğrikavak kuzey batısında da Akçaköy ile komşudur.
ORMAN
Ilıdağ Köyü sınırları içerisinde devlet ormanı bulunmamakla birlikte şahıslara ait tapulu küçük çapta ormanlık alanlar mevcuttur.Cumhuriyet Türkiyesinde çalışkan ılıdağ halkı makilik alanları yamaç uçurum demeden incir ve zeytin ağaçları ile bezemiş ve Bu yamaç arazileri imara açıp Türkiye ekonomisine gelir getiren topraklar haline getirmişlerdir.Ilıdağ Köyü sınırları içinde tapusuız mülk yoktur.
Ilıdağ Yamaçlarının bu denli başarılı bir şekilde devlet desteği olmadan azim sebat ve çalışkanlıkla
ağaçlandırılması üstelik bu ağaçlandırmanın gelir getiren ağaçlar ile bezenmesi ılıdağ halkının çalışkanlığına delil olarak gösterilebilir.
MADENLER
Ilıdağ Köyünde işlerliği olmamakla birlikte kireç taşı yatakları mevcuttur. Köyün Bazı bölgelerinde de Mermer ve Taşkömürü yatakları bulunmaktadır.Taş kömürü yatakları dönem dönem işletilmiştir.
TARIM
Köyde Zeytin ve incir tarımı yaygındır.Gözle görülebilen her yere İncir ve zeytin ağaçları dikilmiştir.İncir zeytin ağaçlarının aralarında yer yer asma (üzüm) bulunmaktadır.
EKONOMİK HAYAT
Köyün ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca Tarım ürünleri zeytin buna bağlı olarak zeytin yağı ile incirdir.
Zeytinler her evin altında bulunan yaklaşık 8′er ton zeytin depolanabilen fermente salamura kuyularında naturel salamura stokçuluğu yapılarak ekonomiye kazandırılır. Zeytin yağı ise salamura dışında ayrılan zeytinlerden 60 ar kiloluk güğümlerde depolanıp ihtiyaç olduğunda 1 er 2 şer güğüm dökme satılarak paraya çevrilir bunun yanında incir sergi denilen kerevetlerde kurutularak dökme halde çuvallarla işletmelere paketlenmek üzere satılır. Ilıdağ köyünde ekonomik getirisi az olmakla birlikte büyükbaş hayvancılık da yapılmaktadır. Tarım ve hayvancılık dışında ek gelir olarak Köşk ilçesinde yerleşik zeytin ve kuru incir işletmelerinde mevsimsel olarak işçi vermektedir.
ULAŞIM
Köşk ilçesi başçayır yolu üzerinden Uzundere köyü yol ayrımından ,sola sapılarak köye asfalt yoldan ulaşılabilir.Köşk ılıdağ arası 15 km Uzundere sapağından ılıdağ köyü arası ise 5 km dir.Öte yandan köye başçayır üzerinden ve akçaköy yolu üzerinden de ulaşılabilir.
İDARİ BÖLÜMÜ
Köyün yönetimi, beş senede bir yapılan muhtarlık seçimi ile yapılmaktadır. Köy muhtarlığı müstakil bir binada faaliyet göstermektedir. Köyde, sağlık ocağı yapılmış olup, şu anda sağlık evi olarak hizmet vermektedir.Köyde Düzyol,Öteoba,Oymaklar,Yukarı oba,Aşağı oba,Gölcük,Sülekler,Kuyular,Harman,Aşağı köy,Kıran,Havztarla,Tepe,Cevizdibi diye adlandırılan küçük mahallelere bölünmüştür.
SOSYAL YAŞAM
Köyde sosyal yaşam alanları sınırlı olmakla birlikte,2 adet internet kafe,4 adet kıraathane,1 Futbol sahası ve çok sayıda mesire alanı bulunmaktadır.Ayrıca köyde 8 tane bakkal,2 tane Berber Dükkanı,Kasaphane, Çeyiz magazası ,Elektrikçi,Su Tesisatçısı,Oto Tamircisi,2 tane marangozhane, terzi,ayakkabı tamircisi,demir doğrama atölyesi mevcut olup her Pazar köy meydanında Halk Pazarı kurulmaktadır.Ayrıca her sabah Mendegüme civarı yayla köylerinden en taze sebze ve meyvelerin satıldığı devamlı bir pazar kurulmaktadır..Kıraathanerde okey ve kağıt oyunları gibi oyunlar oynatılmayıp.Hoş sohbet muhabbetler, güncel siyasi ve ekonomik konular heyecanla takip edilerek hararetli tartışmalar yapılır.
DÜĞÜNLER
Ilıdağ köyünde yapılan düğünler, Türk Milletinin kendi öz kültürünü yansıtmaktadır. Tamamen Yörük –Türkmen gelenekleri yaşatılmaktadır.
Ilıdağ köyünde evlenecek çiftler, birkaç yıl sözlü veya nişanlı olarak kalmaktadırlar. Nişanlı olan kızlara, oğlan tarafından bayramlarda “bayramlık”,Ara dönemlerde de el öptürme adı altında gelin görmeleri yapılmaktadır Düğün yapılmaya karar verildikten takriben on beş gün önce, evlenecek çiftlere Nişan Cemiyeti düzenlenir.Nişanlanacak erkek ve kıza elbiseler alınır.Nişan genelde Perşembeyi cumaya bağlayan gece yapılır.Erkek evinin davetlileri topluca kız evine yaya olarak gider gitmeden evvel erkek evinde birkaç el ateş atılır bu biz geliyoruz demektir.
Nişan yapıldıktan sonra düğün hazırlıkları başlar.Önce Birincil akrabalarla birlikte Aydına Masraf Görme adı verilen hediyelik almaya giderler.Masraf görmede kız tarafı damatlık ve damada elbiseler ile damat akrabalarına hediyeler alırlar.Erkek tarafı geline gelinlik ve çeşitli elbiseler ile gelin akrabalarına hediyelik eşya alırlar. Daha sonra düğünden bir hafta evvel Düğün sahipleri, akrabalarını, köylüyü ve çevre köylerden tanıdıklarını davet ederler.”Okuntu” adı altında şeker davetiye olarak verilir.Ayrıca damat yakın arkadaşlarıyla tüm köyü hane hane dolaşarak halkı özel olarak düğüne davet eder.Düğünümüze buyurun der.Düğünler genelde hafta sonu olur Düğünden evvel carşamba yada perşembe akşamı kız evinde kına gecesi yapılır.Kına gecesine erkek ve kızın akrabaları ile gelinin arkadaşları katılır.Geline ve en yakın akraba ve arkadaşlarına “Çitme kına” adı verilen özel bir süs ile kına el ve ayak parmaklarına yakılır. Çitme kına yakmayanlara yumma yada “yüksük kına” denilen kına yakılır.Kına ertesi sabah çözülür ve boraks ile boraksladıktan sonra simsiyah bir görünüm alır.Cuma günü başlayan düğün pazar günü biter .Yemek kazanları cuma günü ateşlenir cumartesi günü ve pazar günü yemek verilir.Genellikle mevsimine göre sebze
yemekleri,Şehriye çorbası,Et aşı denile ve dana etinden yapılan tas kebabı,Pilav,Turşu,Salata,Keşkek ve Zerde
denilen yemeklerden oluşur. Pazar günü öğleyin yemekler son bulur.Yemeğini yiyen davetlilere istekleri doğrultusunda
çay yada kahve ikram edilir.Daha sonra davetli düğün evinden ayrılmadan evvel mektup zarfının içine bir miktar para
koyarak düğün sahibine mübarek olsun diyerek zarfı düğün sahibine verir.Bu yardımın amacı ekonomik anlamda külfiyeti yüksek olan düğün cemiyetine karınca kararınca yardımda bulunmaktır.Düğünün yemek faslı bittiğinde yani pazar öğleden sonra oğlan evinde gelin almaya gitme hazırlıkları başlar,Önce gelini getirecek olan at süslenir,sonra damat ve damadın babası yakın akrabaları ve arkadaşlarını gelin almaya gitmeye davet edilir.gelin almaya topluca gidilir.Kadınlar gelin almaya gelini süslemek için çiçekler götürür gelin erkek evinden gelenlerce çiçeklerden oluşan özel bi duvak ile süslenir.bu süsleme biter bitmez erkek tarafı geline para takarlar.Bu paralar gelinliğe birbirine ekli olarak iğne ile uc uca dizilir.Bu merasimde geline para takanların listesi tutularak daha sonra “Gelin gezdirmesi” adı verilen bir ziyaret ile çeyizden parçalar hediye götürülür.
Gelini kapıya kadar babası uğurlar ve ata bindirir tekbirler eşliğinde damat evine gelin getirirlir.Yol esnasında çocuklar damadın babasının takke yada şapkasını kapma,atın yularını saklama,ip ile yol kesme,kapı kilitleme gibi eylemlerle damadın babasından harac alırlar. At damat evine geldiğinde damat sesli olarak esprilerle çağrılır ve damadın yakın arkadaşları damada tuzlu yoğurt yedirme,kara kazan üzerinde çorapla oynatma,kahveden çay getirtme,hayvan sulatma,çamaşır yıkatma,kahve yada yumurta yaptırma,inek sağdırtma gibi küçük oyunlar oynamaya zorlarlar.Bu oyunların sonunda damat büyüklerinin ve akrabalarının elini öper ardından daha önceden hazırlayıp ceketinin cebinde hazır tuttuğu bozuk paraları çocukların üzerine atar sonra atın sağından gelini indirip annesine teslim eder.Sonra sağdıcı ve arkadaşları ile birlikte kahveye giderler ve damat ahaliye içecek ısmarlar.Kahve faslınını bitiminde damat sağdıcın evine çekilip yatsı namazına müteakip kıyılan nikahtan sonra dünya evine girer.Düğüne müteakip günlerde kız evinde tebrik yemeği yenir. Bu yemeğe gelin ve damat’ın davet ettiği genellikle erkek ve kız tarafının yakınları ve komşularından oluşan düğüne nazaran az sayıda davetli katılır.Bu yemeği izleyen günlerde kaynana gelini,”Gelin Gezdirmesi” denilen ,gelin duvaklanma aşamasında geline para takan akraba ve dostlarını ziyarete götürür. Bu ziyarette çeyizden parçalar gelin ve kaynana tarafından ziyaret edilen kişilere
hediye edilir.
ASKERE UĞURLAMA
Köyün askere gidecek gençleri uğurlama töreninin 2 ay evvelinden yakın akrabalar tarafından yemeğe davet
edilir,Sonra askere gidecek gençlere askere gidecek gençlerin evinde topluca yemek verilir. Köyden ayrılmayı izleyen son cuma günü asker adaylarınca keşkek günü tertip edilir.Köyden ayrılma günü geldiğinde, köylü o gün işe gitmez çok aciliyet olmadan köy dışına çıkmaz Ay yıldız figürlü al yazmaları boynuna dolayan gençler merkez koca camide kılınan iki rekat hacet namazının ardından köy meydanında tüm köylülerden oluşan bir kalabalığın içinde dualar yapılarak köyün çıkışına kadar özel bir merasimle uğurlanır.Bu esnada herkes askere gidecek gençlerle vedalaşır ve askere gidecek gençlere bahşişler verir.
HACI UĞURLAMA ve KARŞILAMA
Haca gidecek kişilerin evine ziyaretler gerçekleştirilir ve Hacı adaylarından kutsal topraklarda dua istenir.Veda
günü geldiğinde köy meydanında toplanan halk toplu dualar eşliğinde köy çıkışına kadar Hacı adaylarının uğurlar.Hac dönüşü köşkten konvoylar eşliğinde hacılar köye getirilir.Hacca gidenlerin evinde ayrı ayrı Hacı Yemeği denilen yemek verilir.Yemeğe müteakip zemzem ve hurma ikram edilir.Ayrıca hacılarca köylülere tesbih,yüzük,seccade,kadınlara üslük denilen örtü,kına vs hediye edilir.
BAYRAMLAŞMA
Köyde Ramazan ve Kurban bayramları geleneklere bağlı kalınarak kutlanmaktadır.Bayram arefesinde köy halkı köy mezarlığını ziyaret eder,kuran okuyup dualar eder.Bayram sabahı havanın aydınlanmaya başladığı zaman bu günün özel bir gün olduğu heyecanı verilme amacı taşıyan ve genelde her haneden havaya sıkılan tabanca ve tüfek sesleriyle köylü bayram namazına uyandırılır.En yeni ve temiz elbiseler ile salavat getirerek erkekler bayram namazına gider.Bayram namazına müteakiben erkekler camiden köy meydanına kadar tek sıra halinde dizilerek teker teker bayramlaşır küçükler büyüklerin ellerini öper ,ayrıca çoğu zaman da dargın kişiler mecburi olarak tebrik sırasında karşılaştıklarından barışmak zorunda kalırlar.Bayramlaşmadan sonra kahvaltı yapılır kurban bayramında ilk gün kurban kesimi ile uğraşılır,ramazanın ilk 3 günü ve kurban bayramının son 3 günü yaşlılara,akrabalara,hastalara ziyaretler gerçektirilir.Bu ziyaretlerde mevsimine göre meyveler,Fındık ,fıstık,leblebi,şeker ikram edilir,Çocuklara bayram harçlığı verilir.
CENAZE MERASİMİ
Köyde cenaze olduğu gün halk köyden ayrılmaz,cenaze evine gider cenaze yakınlarının acıları paylaşılır.cenaze yıkandıtan sonra topluca tabut omuzlara alınarak köy mezarlığına kadar derin sükut içinde götürülür.Cenaze namazı ve defin işleminden sonra “Ölgülük” adı verilen başsağlığına gidilir.Baş sağlığına gitme haftalarca devam eder.Ayrıca kadınlar tarafından cenaze evine günlerce tam teşekküllü yemek götürülür.Bunun amacı cenaze yakınlarının bu acılı günlerinde yemek yapma isteklerinin olamayacağı olgusudur.Ayrıca yaygın başka bir inanışa göre de cenaze öldükten sonra cenazenin mirası paylaşılmadığı için o evde yemek pişemeyeceğidir.Miras Paylaşımı genellikle vefatı izleyen 1
hafta içinde yapılır.Köyde miras bölünmeden vefat eden kişinin kabrinde rahat olamayacağı inancı vardır.Vefatı izleyen 1 hafta içinde hayır olarak helva ve ekmek tüm köy halkına dağıtılır. Cenaze olduğu gün akşam yatsı namazına müteakiben ölen kişi için cemeatçe yüzbin tesbih çekilir ölen kişinin ruhuna hediye edilir.
(*) Bu bölüm Mahmut OFLAZ tarafından araştırılıp kaleme dökülmüştür
